﻿<name of the story: श्रीकृष्णदेवरायः/NS >
<source: RajaVaryah >
<Author: Dr. Madhusudan Penna>
<year of publication: 2004>
<publication: Kavikula-Kalidas-Sanskrit-University>
<copy right: Sri.Vijay Aathalye,V.C, K.Ku.ka.S.U,Ramtek>
<Domain:  Historical stories >
<Book relation: History >
<version:        >
<typist: Sandeep >
<proof: Deepak >
<sandhi: S.T.P.Kanakavalli >
<pos tagging:  >
<samasa:   >
<centre: SANSKRIT ACADEMY, Osmania University, hyd>
<text >  

विजयनगरसम्राट्/NP श्रीकृष्णदेवरायः/NS (/PUNC 1474/PUNC -/PUNC 1521/PUNC )/PUNC
भारतदेशस्य/NS प्राचीनराज्येषु/NV आन्ध्रराज्यम्/NS एकतमम्/NV वर्तते/KP ।/PUNC वेदेषु/NP अपि/AVK आन्ध्रानाम्/NS उल्लेखः/KN दृश्यते/KP ।/PUNC एतरेयब्राह्मणग्रन्थे/NS एका/NV कथा/NP उपलभ्यते/KP यदनुसारम्/NP विश्वामित्रमहर्षिणा/NS शप्ताः/NV तस्य/SN पुत्राः/NP एव/INTF अन्धकाः/NP भूत्वा/KKS दण्डकारण्ये/NS स्थिरनिवासम्/NP आरब्धवन्तः/KN इति/AUD ।/PUNC ते/SN एव/INTF कालक्रमेण/NP आन्ध्राः/NS इति/AUD नाम/NP प्राप्तवन्तः/KN इति/AUD चरित्रविदः/NP कथयन्ति/KP ।/PUNC तस्य/SNV आन्ध्रराज्यस्य/NS प्राचीनेषु/NV राजवंशेषु/NP सालुवतुलुवराजवंशौ/NP अपि/APY प्रसिद्धौ/KN ।/PUNC तत्र/A विजयनगरसाम्राज्यस्य/NP श्रीकृष्णदेवरायः/NS विशिष्टम्/KNV स्थानम्/NP प्राप्नोति/KP ।/PUNC दक्षिणभारते/NS राज्यस्थितिः/NP क्रिस्तोः/AB अनन्तरम्/A त्रयोदशशतके/SMKY दक्षिणभारते/NS राजकीया/NP परिस्थितिः/NP अस्थिरा/NV आसीत्/KP ।/PUNC एकतः/A महम्मदराजानाम्/NS पुनः/A पुनः/DV आक्रमणम्/NP ,/PUNC अपरतः/SN लघुराज्यानाम्/NP एव/INTF युद्धम्/NP ।/PUNC तेन/SNV कारणेन/NP सर्वत्र/A अशान्तिः/NP ।/PUNC एकस्मिन्/SMKY एव/INTF राज्ये/NP बहूनि/NV लघुराज्यानि/NP भवन्ति/KP स्म/A ।/PUNC क्रिस्तोः/AB परम्/SN 1293/PUNC तमे/NV वर्षे/NP अल्लाउद्दीनखिलजीनामकः/NS कश्चन/SN युवनः/NP भारतसाम्राज्यम्/NP विच्छेदयितुमागत्य/KKS दक्षिणभारतम्/NS अपि/AVK हस्तगतम्/NV कर्तुम्/KKS प्रस्थितः/KN ।/PUNC तेन/SN सह/AUP महती/KNV सेना/NP प्रचलिता/KN ।/PUNC सर्वत्र/A अश्वानाम्/NP गजानाम्/NP सैनिकानाम्/NP च/AVK कोलाहलः/KN श्रूयते/KP स्म/A ।/PUNC युद्धे/NP रक्तपिपासया/NP इव/ASD तस्य/SN सेना/NP दक्षिणभारते/NS परिभ्रमति/KP स्म/A ।/PUNC तस्मिन्/SNV काले/NP दक्षिणभारते/NS देवदुर्गम्/NS ,/PUNC द्वारसमुद्रः/NS ,/PUNC वारङ्गल/NS (/PUNC एकशिला/NS )/PUNC इति/AUD लघुराज्यत्रयम्/SMKY वर्तते/KP स्म/A ।/PUNC लघुराज्येषु/NP एतत्/SNV त्रयम्/SMKY एव/INTF वस्तुतः/AVK किञ्चित्/SN बृहत्साम्राज्यस्थापनाय/NP शक्तम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC परन्तु/AVK महम्मदीयानामाक्रमणानाम्/NV कारणेन/NP नष्टबलम्/NP तत्/SNV त्रयम्/SMKY अपि/AVK कालक्रमेण/NP नष्टम्/NP अभवत्/KP ।/PUNC हिन्दूसम्प्रदायम्/NP ये/SN अवलम्बते/KP स्म/A ते/SNV सर्वे/SN अपि/APY पीडिताः/KN अभवन्/KP ।/PUNC सर्वेषाम्/SNV आशा/NP नष्टाः/NV अभवन्/KP ।/PUNC हैन्दवानाम्/NP अन्तर्बलम्/NP नष्टम्/KN अभवत्/KP ।/PUNC तेषाम्/SNV नेता/NP कः/SN अपि/AVK न/AN आसीत्/KP ।/PUNC परन्तु/AVK सर्वेषाम्/SNV अपि/AVK जनानाम्/NP अन्तःकरणे/NP स्वातन्त्र्यस्य/NP प्राप्तेः/KN कृते/KN काचन/SN महती/KNV इच्छा/NP ज्वलति/KP स्म/A ।/PUNC
हरिहरबुक्करायौ/NS
पुरा/NV कर्णाटकराज्ये/NP होयसलनामकः/NS राजा/NP आसीत्/KP ।/PUNC तस्य/SN राजधानी/NP एकशिलानगरी/NV आन्ध्रदेशे/NS वर्तते/KP ।/PUNC क्रिस्तोः/AB परः/SN 1327/PUNC वर्षतः/NP राज्यम्/NP एतत्/SNV विलसितम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC तस्य/SN राज्ञः/NP अमात्यरूपेण/NP हरिहरबुक्करायौ/NS आस्ताम्/KP ।/PUNC तौ/SNV द्वौ/SMKY अपि/APY सङ्गमनामकस्य/NS वंशस्य/NP सम्बन्धिनौ/KN ।/PUNC क्रिस्तोः/AB परम्/SN 1327/PUNC तमे/NV वर्षे/NP मुहमदतुग्लकनामकः/NS कश्चन/SN यवनराजः/NP स्वसैन्येन/NP सह/AUP प्रस्थाय/KP होयसनानाम्/NS राज्यम्/NP अपि/AVK आक्रान्तवान्/KN ।/PUNC अतः/AVK हरिहरबुक्करायश्च/NS आनेगोंदिनामकस्य/NS आन्ध्रराज्यस्य/NS राज्ञः/NP आश्रयम्/NP प्रार्थितवन्तौ/KN ।/PUNC तत्र/A एव/INTF कञ्चित्/SN कालम्/NP यापयतः/KP स्म/A ।/PUNC स्वबन्धोः/NP कस्यचन/SN द्रोहिणः/NP कृते/KN आनेगोंदिराजः/NS आश्रयम्/NP कल्पितवान्/KN इति/AUP कारणेन/NP तुग्लकः/NP आनेगोंदिराज्यस्य/NS उपरि/A आक्रमणम्/NP कृत्वा/KKS तत्/SN स्वायत्तीकृतवान्/KN ।/PUNC अनन्तरम्/A तत्रस्थम्/SNV हरिहरम्/NS स्वप्रतिनिधिरूपेण/NP तत्र/A नियुक्तवान्/KN ।/PUNC	 तुङ्गभद्रानद्याः/NS उत्तरतः/NS आनेगोंदिनगर/NS वर्तते/KP ।/PUNC हरिहरः/NS बुद्धिमान्/NP आसीत्/KP ।/PUNC अचिरात्/AVK एव/INTF सः/SN लक्षितवान्/KN यत्/SNV एतत्/SN नगरम्/NP सुरक्षितम्/KN न/AN अस्ति/KP ।/PUNC सर्वथा/A अपि/AVK शत्रूणाम्/NP कृते/KN सुगम्यम्/KKS अस्ति/KP इति/AUD ।/PUNC अतः/AVK सः/SN उत्तमस्थानस्य/NP अन्वेषणे/SN निमग्नः/KN अभवत्/KP ।/PUNC विद्यारण्यः/NP एकदा/A एकस्मिन्/SMKY अरण्ये/NP विचरतः/KN हरिहरस्य कर्णयोः/NP प्रणवध्वनिः/NP आपतितः/KN ।/PUNC तम्/SN श्रुत्वा/KKS तेन/SN मार्गेण/NP सः/SN गतः/KN ।/PUNC तदा/A तत्र/A कश्चन/SN सन्यासी/NP ध्यानमग्नः/NP दृष्टः/KN ।/PUNC तस्य/SN पादयोः/NP प्रणामम्/NP कृत्वा/KKS हरिहरः/NS स्ववाञ्छाम्/NP प्रकटितवान्/KN ।/PUNC तदा/A विद्यारण्यनाम/NP सः/SN मुनिः/NP प्रसन्नवदनेन/NP तम्/SN दृष्ट्वा/KKS हिन्दुसाम्राज्यस्य/NP स्थापनायाः/NP समयः/NP आगतः/KN ।/PUNC अत्र/A महत्/NV साम्राज्यम्/NP एव/INTF विलसिष्यति/KP ।/PUNC अतः/A भवान्/SN मम/SN वचनेन/NP गत्वा/KKS तुङ्गभद्रायाः/NS दक्षिणे/NS तीरे/NP नवीनाम्/NV राजधानीम्/NP प्रतिष्ठापयतु/KP इति/AUD आदिष्टवान्/KN ।/PUNC एतम्/SNV आदेशम्/NP एव/INTF महाप्रसादम्/NP मत्वा/KKS सः/SN हरिहरः/NS महता/NV आनन्देन/NP प्रतिगत्य/KKS तस्याः/SN नद्याः/NP दक्षिणे/NS तीरे/NP एकाम्/SMKY सुदृढाम्/NV राजधानीम्/NP निर्वापितवान्/KN ।/PUNC इयम्/SN नूतना/NV राजधानी/NP सर्वथा/A दुर्गमा/KV आसीत्/KP ।/PUNC शत्रवः/NP ताम्/SN द्रष्टुम्/KKS अपि/AVK शक्ताः/KN न/AN आसन्/KP ।/PUNC शत्रुभिः/NP आक्रमणम्/NP कृतम्/KN चेत्/SN कथम्/NP सुरक्षा/NP कर्तव्या/KN इति/AUD सम्यक्/NV आलोच्य/NP राजधान्याम्/NP एव/INTF सर्वविधा/SN व्यवस्था/NP तेन/SN कल्पिता/KN ।/PUNC अन्तः/A एव/INTF जलप्रवाहव्यवस्था/NP ,/PUNC धान्यरक्षणव्यवस्था/NP ,/PUNC कृषिव्यवस्था/NP  इत्याद्याः/NP कृताः/KN ।/PUNC अतः/AVK शत्रवः/NP आक्रमणम्/NP कुर्वन्ति/KP चेत्/AVK अपि/AVK राजधान्याम्/NP वर्तमानानाम्/NV जनानाम्/NP कृते/KN सहसा/KV महत्/NV कष्टम्/NP न/AN भवति/KP स्म/A ।/PUNC एतत्/SNV कारणेन/NP हरिहरस्य/NS नवीना/NV राजधानी/NP अतीव/A प्रसीद्धा/KN अभवत्/KP ।/PUNC विजयनगरसाम्राज्यस्य/NP प्रथमः/NV राजाहरिहरः/NS तदनन्तरम्/A राज्याधिकारिरूपेण/NP बुक्करायस्य/NS अभिषेकम्/NP कारितवान्/KN ।/PUNC बुक्करायः/NS अपि/AVK क्रिस्तोः/AB परम्/SN 1347/PUNC वर्षतः/NP 1379/PUNC वर्षम्/NP यावत्/A बहूनि/NV युद्धानि/NP अभवन्/KP ।/PUNC बहामनीशासकैः/NP सह/AUP विजयनगरसाम्राज्यस्य/NP शासकानाम्/NP युद्धानि/NP एवम्/AUD निरन्तरम्/A प्रवर्तितानि/KP ।/PUNC कृष्णातुङ्गभद्रनद्योः/NS परिवाहकप्रान्ते/NP वर्तमानस्य/NV देशस्य/NP कृते/KN एतानि/SNV युद्धानि/NP अभवन्/KP ।/PUNC मन्त्रिणः/NP चातुर्यम्/NP यदा/A सालुववंशः/NS विजयनगरस्य/NP पालनम्/NP करोति/KP स्म/A तदा/A तस्य/SN महासेनापतिः/NP आसीत्/KP नरसनायकः/NS ।/PUNC सः/SN तुलुवंशस्य/NS योद्धा/NP आसीत्/KP ।/PUNC तिप्पाम्बिका/NS नागाम्बिका/NS च/APY इति/AUD तस्य/SN पत्नीद्वयम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC प्रथमपत्न्याः/NP पुत्ररूपेण/NP नरसनायकः/NS वीरनरसिंहनामकम्/NS बालकम्/NP प्राप्तवान्/KN ।/PUNC द्वितीयपत्न्या/NP नागाम्बिकायाः/NS पुत्रः/NP आसीत्/KP श्रीकृष्णदेवरायः/NS ।/PUNC नरसनायकानन्तरम्/NP राज्यसेनाधिपत्यम्/NP प्राप्तवान्/KN वीरनरसिंहः/NS ।/PUNC सः/SN दुर्बलः/NV आसीत्/NP ।/PUNC अतः/AVK सर्वम्/SNV राज्यभारम्/NP महामन्त्री/NP एव/INTF वहति/KP स्म/A ।/PUNC तदा/A स्वतः/SN अपि/AVK दुर्बलान्/NV सालुवराजान्/NP पराजित्य/KKS वीरनरसिंहः/NS आत्मानम्/NP महाराजपदे/NP उद्घोषितवान्/KN ।/PUNC स्वस्य/SN नाम्ना/NP सह/AUP महाराजाधिराज/NP इति/AUD बिरुदम्/NP च/AVK धृतवान्/KN ।/PUNC अचिरात्/AVK एव/INTF सामन्तराजानाम्/NP मनस्सु/NP असन्तोषः/NP उत्पन्नः/KN ।/PUNC सर्वत्र/A युद्धचिह्नानि/NP दृष्टानि/KNV ।/PUNC अचिरात्/AVK एव/INTF मृत्युशय्याम्/NP प्राप्तवान्/KN दुर्बलः/NV वीरनरसिंहः/NS ।/PUNC तस्य/SN पुत्रः/NP तदा/A अष्टवर्षीयः/NV आसीत्/KP ।/PUNC वीरनरसिंहस्य/NS मनसि/NP महती/KNV इच्छा/NP आसीत्/KP यत्/SN तदनन्तरम्/AVK तस्य/SN पुत्र/NP एव/INTF राजा/NP भवतु/KP इति/AUD ।/PUNC अतः/AVK तदानीन्तनम्/AVK महामात्यम्/NP तिम्मरुसुम्/NS सः/SN आहूय/KP एकान्ते/KV तम्/SN कथितवान्/KN -/PUNC महामात्य/NP अहम्/SNV चिरकालम्/NP जीविष्यामि/KP इति/AUD विश्वासः/NP न/AN अस्ति/KP ।/PUNC मम/SN शरीरम्/NP दुर्बलम्/NV जातम्/KN ।/PUNC मृत्युकालः/NP सम्प्राप्तः/KN इति/AUD भावयामि/KP इति/AUD ।/PUNC तत्/SN श्रुत्वा/KKS तिम्मरुसुः/NS तम्/SN सान्त्वयन्/NP उक्तवान्/KN  -/PUNC महाराज/NP तथा/AVK मा/AN चिन्तयतु/KP ।/PUNC राजवैद्यानाम्/NP औषधैः/NP भवतः/KP स्वास्थ्यम्/NP समीचीनम्/NV भविष्यति/KP इति/AUD ।/PUNC तत्/SN श्रुत्वा/KKS मन्दम्/KV हसित्वा/KKS राजा/NP उक्तवान्/KN अमात्य/NP मम/SN जीवितेच्छा/NP वा/AVK विश्वासः/NP वा/AVK नष्टः/KN ।/PUNC  अतः/AVK मम/SN उत्तराधिकारिरूपेण/NP कम्/SN नियोजयामि/KP इति/AUD एव/INTF चिन्ता/NP इति/AUD ।/PUNC तदा/A महामात्यस्य/NP मनसि/NP श्रीकृष्णदेवरायस्य/NS स्मरणम्/NP अभवत्/KP ।/PUNC तदा/A सः/SN तरुणः/NP शूरः/NV ,/PUNC योद्धा/NV ,/PUNC चतुरः/NV ,/PUNC मन्त्राङ्गनिपुणः/NV ललितकलासु/NP कोविदः/NV च/AVK आसीत्/KP ।/PUNC अतः/AVK सः/SN एव/INTF सर्वथा/A योग्यः/NP इति/AUD महामात्यस्य/NP दृढः/NV अभिप्रायः/NP आसीत्/KP एव/INTF ।/PUNC महामात्यस्य/NP मनसि/NP किम्/AP भवेत्/KP इति/AUD कुतूहलेन/NP पश्यन्/KNV राजा/NP उक्तवान्/KN -/PUNC भवान्/SN किम्/AP मन्यते/KP महामात्य/NP इति/AUD उक्तवान्/KN ।/PUNC महाराज/NP भवतः/KP ..../PUNC इति/AUD महामात्यस्य/NP मुखात्/NP वचनम्/NP निर्गतम्/KN ।/PUNC  तत्/SN अपूर्णम्/NV एव/INTF आसीत्/KP ।/PUNC परन्तु/AVK तस्य/SNV वचनस्य/NP अपरम्/NV भागम्/NP पूरयितुम्/KKS राजा/NP उक्तवान्/KN -/PUNC सत्यम्/NP अमात्यवर्य/NP मम/SN पुत्रः/NP एव/INTF राज्यस्य/NP उत्तराधिकारी/NP भवतु/KP ।/PUNC सः/SN एतस्य/SNV साम्राज्यस्य/NP राजा/NP यथा/ASD भवेत्/KP तथा/ASD भवता/KN एव/INTF कार्यम्/NP ।/PUNC मध्ये/NP विघ्नः/NP अस्ति/KP मम/SN भ्राता/NP श्रीकृष्णदेवरायः/NS ।/PUNC अतः/AVK तम्/SN मारयतु/KP इति/AUD उक्तवान्/KN  सः/SN ।/PUNC तत्/SN वाक्यम्/NP श्रुत्वा/KKS महामात्यस्य/NP हृदयम्/NP भिन्नम्/NV इव/ASD अभवत्/KP ।/PUNV तस्य/SN सर्वथा/A स्वकर्णयोः/NP विश्वासः/NP न/AN अभवत्/KP ।/PUNC श्रीकृष्णदेवरायस्य/NS हत्याम्/NP सः/SN चिन्तयितुम्/KN अपि/AVK न/AN शक्नोति/KP स्म/A ।/PUNC तस्य/SN मनःस्थितिम्/NP अज्ञात्वा/KKS राजा/NP अग्रे/A उक्तवान्/KN -/PUNC महामात्य/NP ,/PUNC कृष्णदेवरायस्य/NS हत्यायाः/NP उत्तरदायित्वम्/NP भवति/KP एव/INTF ।/PUNC तम्/SN मारयित्वा/KKS तस्य/SN नयनद्वयम्/NP मह्यम्/SN दर्शयतु/KP भवान्/SN ।/PUNC तम्/SNV दुष्टस्वभावम्/NP ज्ञात्वा/KKS महामात्यः/NP तस्य/SN सान्त्वनाय/NP उक्तवान्/KN -/PUNC आम्/SN महाराज/NP अद्य/A एव/INTF करिष्यामि/KP ।/PUNC मम/SN कृते/KN एतत्/SNV कार्यम्/NP बहु/NV सुकरम्/NP एव/INTF इति/AUD ।/PUNC तदनन्तरम्/AVK गृहम्/NP गत्वा/KKS श्रीकृष्णदेवरायम्/NS आहूय/KP एतत्/SNV सर्वम्/SN कथयित्वा/KKS तम्/SN ततः/A अपरम्/NV प्रदेशम्/NP प्रेषितवान्/KN ।/PUNC पुनः/A कस्यचन/SN जन्तोः/NP नयनद्वयम्/NP आनीय/KN राज्ञे/NP दर्शितवान्/KN ।/PUNC राजा/NP सन्तुष्टः/KNV मृतः/KN ।/PUNC श्रीकृष्णदेवरायश्च/NS जीवितः/KN अभवत्/KP ।/PUNC एवम्/AUD महामात्यस्य/NP एव/INTF चातुर्येण/NP श्रीकृष्णदेवरायस्य/NS हत्या/NP निवारिता/KN अभवत्/KP ।/PUNC
श्रीकृष्णदेवरायः/NS
श्रीकृष्णदेवरायः/NS दक्षिणभारतस्य/NS इतिहासे/NP सर्वथा/A विशिष्टम्/NV उल्लेखम्/KN अर्हति/KP ।/PUNC सः/SN महान्/NV पराक्रमी/NV ,/PUNC हिन्दुमतस्य/NP प्रतिष्ठापकः/KN ,/PUNC सङ्गीतस्य/NP साहित्यस्य/NP शिल्पकलायाश्च/NP उत्तमः/NV रसिकः/NV पोषकः/NV च/AVK ।/PUNC सः/SN क्रिस्तोः/AB परम्/SN 1474/PUNC तमे/NV वर्षे/NP जातः/KN ।/PUNC तस्य/SN पिता/NP सालुववंश्स्य/NS महासेनापतिः/NP आसीत्/KP ।/PUNC सुवंशे/NP जातः/KN इति/AUD कारणेन/NP श्रीकृष्णदेवराये/NS अपि/AVK पराक्रमः/NV ,/PUNC धैर्यम्/NV,/PUNC गाम्भीर्यम्/NV इत्यादयः/AUD गुणाः/NP सहजतया/NP एव/INTF आगताः/KN आसन्/KP ।/PUNC पितुः/NP मन्त्राङ्गचातुर्यम्/NP मातुः/NP भक्तिमाधुर्यम्/NP च/AVK प्राप्तवान्/KN श्रीकृष्णदेवरायः/NS ।/PUNC सः/SN विविधशास्त्रविद्यासु/NP ललितकलासु/NP  च/APY उत्तमम्/NV कौशलम्/NP प्राप्तवान्/KN ।/PUNC संस्कृत/NS -/PUNC प्राकृतभाषासु/NS तस्य/SN महत्/NV पाण्डित्यम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC सः/SN स्वयम्/SN एव/INTF जाम्बवतीपरिणयः/NS इति/AUD नाटकम्/NP एकम्/SMK लिखितवान्/KN ।/PUNC तस्य/SN प्रदर्शनम्/NP अपि/AVK तस्य/SN काले/NP उत्तमाः/NV अभिनेतारः/NP कृतवन्तः/KN ।/PUNC श्रीकृष्णदेवरायः/NS वामनः/NP अथवा/AVK अत्युन्नतशरीरः/NP न/AN आसीत्/KP ।/PUNC मध्यमप्रमाणम्/NV तस्य/SN शरीरम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC वर्चस्वि/NV मुखम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC नियतम्/NP शारीरिकम्/NV व्यायामादिकम्/NP करोति/KP स्म/A ।/PUNC अतः/AVK देहः/NP बलवान्/KN आसीत्/KP ।/PUNC द्रष्टुम्/KKS सिंहः/NP इव/ASD सुन्दरः/NV अपि/AVK तीव्रदर्शनः/NV आसीत्/KP ।/PUNC तस्य/SN वक्षःस्थलम्/NP क्षत्रियोचितरीत्या/NP विशालम्/NV आसीत्/KP ।/PUNC तस्य/SN नेत्रयोः/NP काचन/SN अलौकिकी/NV दीप्तिः/NP सर्वदा/A भवति/KP स्म/A ।/PUNC अश्वारोहणे/NP अतीव/A कुशलः/NP सः/SN प्रतिदिनम्/NP नियतरूपेण/NP अश्वारोहणम्/NP करोति/KP स्म/A ।/PUNC प्रतिदिनम्/NP सूर्योदयात्/NP पूर्वम्/SN (/PUNC केवलम्/NP कतिपयनिमिषेभ्यः/NP पूर्वम्/SN न/AN परन्तु/AVK ,/PUNC घण्टात्रयात्/NP पूर्वम्/SN एव/INTF )/PUNC उत्थाय/KKS विशालप्रदेशम्/NS गत्वा/KKS शारीरिकम्/NV व्यायामम्/NP करोति/KP स्म/A ।/PUNC तथा/AVK मल्लविद्याम्/NP अभ्यसति/KP स्म/A ।/PUNC महावीरैः/NP सह/AUP खड्गविद्यायाम्/NP स्वप्रतिभाम्/NV दर्शयति/KP स्म/A ।/PUNC प्रतिदिनम्/NP स्वशरीरे/NP तैलेन/NP अभ्यञ्जनम्/NP कारयित्वा/KKS तस्य/SNV तैलस्य/NP पूर्णरूपेण/NP उच्छोषपर्यन्तम्/NP सः/SN अश्वारोहणम्/NP करोति/KP स्म/A ।/PUNC एषः/SNV तस्य/NP नियमः/NP आसीत्/KP ।/PUNC यदा/A सः/SN अश्वमवरोहति/KP स्म/A तदा/A तस्य/SN शरीरे/NP तैलस्य/NP एकः/NV बिन्दुः/NP अपि/AVK न/AN दृश्यते/KP स्म/A ।/PUNC केवलम्/NP स्वेदबिन्दवः/NP सर्वत्र/A प्रकाशन्ते/KP स्म/A ।/PUNC तदनन्तरम्/AVK सः/SN सूर्योदयकाले/NP नित्यकृत्यानि/NP कृत्वा/KKS भगवतः/NS ध्यानपूजादिकम्/NP करोति/KP स्म/A ।/PUNC एवम्/AUD दिनचर्या/NP नियमिता/KN आसीत्/KP तस्य/SN ।/PUNC राज्याभिषेकः/NP श्रीकृष्णदेवरायस्य/NS योग्यताम्/NP दृष्ट्वा/KKS अतीव/A आनन्दितः/KN आसीत्/KP महामात्यः/NV तिम्मरुसुः/NS ।/PUNC श्रीकृष्णदेवरायः/NS राजा/NP भवतु/KP इति/AUD तस्य/SN सर्वदा/A एव/INTF इच्छा/NP आसीत्/KP ।/PUNC योग्ये/NV काले/NP विद्यारण्यस्वामिनाम्/NP व्यासरायस्वामिनाम्/NP च/APY आशीर्वादैः/NP सः/SN विरूपाक्षमन्दिरे/NP सकलजनानाम्/NP समक्षम्/NP श्रीकृष्णदेवरायस्य/NS राज्याभिषेकम्/NP कारितवान्/KN ।/PUNC दक्षिणमहासाम्राज्यस्य/NP चक्रवर्ती/NS अभवत्/KP सः/SN कृष्णदेवरायः/NS ।/PUNC राज्याभिषेकस्य/NP स्मारकरूपेण/NP तत्र/A विरूपाक्षमन्दिरे/NS एकम्/NV रङ्गनाथमन्दिरम्/NS गोपुरम्/NS च/APY निर्मिते/KN ।/PUNC अभिषेकानन्तरम्/NP श्रीकृष्णदेवरायः/NS स्वस्य/SN रक्षणार्थम्/NP स्वभ्रातरम्/NP अच्युतरायम्/NS मातृपुत्रम्/NP च/APY चन्द्रगिरिम्/NS प्रति/AUP प्रेषितवान्/KN ।/PUNC साम्राज्यस्य/NP स्थितिम्/NP हिन्दुधर्मस्य/NP हानिम्/NP च/APY सः/SN ज्ञातवान्/KN ।/PUNC अतः/AVK अचिरात्/AVK एव/INTF साम्राज्यम्/NP वर्धयितुम्/KKS हिन्दुधर्मम्/NP च/AVK पुनः/A समुज्ज्वलस्थाने/NV प्रतिष्ठापयितुम्/KKS सः/SN महामात्येन/NP सह/AUP चर्चाम्/NP कृत्वा/KKS योग्यान्/NV निर्णयान्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC साम्राज्यवृद्धिः/NP तस्मिन्/SNV काले/NP लघूनाम्/NV सामन्तराजानाम्/NP अपेक्षया/NP महताम्/NV मुगलराजानाम्/NP गजपतिराजानाम्/NP च/APY कारणेन/NP विजयनगरस्य/NS कृते/KN सर्वदा/A उपद्रवाः/KN भवन्ति/KP स्म/A ।/PUNC श्रीकृष्णदेवरायस्य/NS पराजयम्/NP कृत्वा/KKS तस्य/SN साम्राज्यम्/NP हस्तसात्/NP कर्तुम्/KKS बहामनीशासकाः/NP ,/PUNC गजपतिवंशराजाः/NP च/APY सर्वथा/A प्रतीक्षन्ते/KP स्म/A ।/PUNC अतः/AVK श्रीकृष्णदेवरायः/NS तैः/SN सह/AUP युद्धम्/NP कर्तुम्/KKS निश्चितवान्/KN ।/PUNC यदा/A श्रीकृष्णदेवरायस्य/NS वञ्चनाम्/NP कृत्वा/KKS तस्य/SN साम्राज्यम्/NP आक्रमितुम्/KKS ते/SN प्रयत्नम्/NP आरब्धवन्तः/KN तदा/A एव/INTF गुप्तचरैः/NP एषा/SNV वार्ता/NP श्राविता/KN अभवत्/KP ।/PUNC तस्य/SN प्रतिक्रियारूपेण/NP श्रीकृष्णदेवरायः/NS महता/NV सैन्येन/NP उदयगिरिम्/NS जेतुम्/KKS प्रस्थितः/KN ।/PUNC तस्य/SN सैन्ये/NP तदा/A 34,000/PUNC सैनिकाः/NP 800/PUNC गजाः/NP च/APY आसन्/KP ।/PUNC उदयगिरिः/NS अपि/AVK अभेद्यः/NV दुर्गप्रदेशः/NP आसीत्/KP ।/PUNC तत्र/A 10,000/PUNC  सैनिकाः/NP 400/PUNC अश्वाः/NP च/APY आसन्/KP ।/PUNC परन्तु/AVK श्रीकृष्णदेवरायस्य/NS सैन्यम्/NP सर्वदिग्भ्यः/NP उदयगिरिम्/NS परिवृत्य/KKS अतिष्ठत्/KP ।/PUNC सार्धैकवर्षपर्यन्तम्/NP उदयगिरौ/NS कस्य/SN अपि/AVK गमनम्/NP वा/AVK ततः/A आगमनम्/NP वा/AVK न/AN अभवत्/KP ।/PUNC आहारस्य/NP ,/PUNC जलस्य/NP तदितरवस्तूनाम्/NP च/AVK अभावः/NP आसीत्/KP ।/PUNC अन्ते/A ते/SN शासकाः/NP पराजिताः/KN भूत्वा/KKS श्रीकृष्णदेवरायस्य/NS शरणम्/NP गतवन्तः/KN ।/PUNC विजययात्रा/NP ततः/A कलिङ्गदण्डयात्रा/NS आरब्धा/KN ।/PUNC गजपति/NV -/PUNC प्रतापरुद्रस्य/NS सैन्यम्/NP महत्/NV आसीत्/KP ।/PUNC तस्य/SN सैन्ये/NP पञ्चलक्षमिताः/NV पदातयः/NP ,/PUNC विंशतिसहस्र/SMKY -/PUNC अश्वाः/NP ,/PUNC सहस्राधिकाः/NV गजाः/NP च/AVK आसन्/KP ।/PUNC परन्तु/AVK श्रीकृष्णदेवरायस्य/NP आत्मविश्वासः/NP मन्त्राङ्गम्/NP च/AVK इति/AUP द्वयम्/SMKY अपि/AVK अन्येषाम्/SN अपेक्षया/NP दृढतरम्/NV आसीत्/KP ।/PUNC अतः/AVK तस्य/SN नायकत्वे/NP अचिरात्/AVK एव/INTF गजपतेः/NP पराजयः/KN अभवत्/KP ।/PUNC तदनन्तरम्/AVK कतिपयलघुराज्यानाम्/NP पराजयम्/NP कृत्वा/KKS जैत्रयात्राम्/NP प्रतिष्ठापितवान्/KN श्रीकृष्णदेवरायः/NS ।/PUNC केवलम्/NP चतुर्षु/NV वर्षेषु/NP महत्यः/NV तिस्रः/SMKY विजययात्रा/NP इति/AUD श्रीकृष्णदेवरायस्य/NS महती/KNV कीर्तिपताका/NP एव/INTF ।/PUNC तत्कारणेन/NP तस्य/SN नाम/NP सर्वत्र/A प्रसिद्धम्/NV अभवत्/KP ।/PUNC भाग्येन/NP सह/AUP महामात्यः/NV तिम्मरुसुः/NS अपि/AVK श्रीकृष्णदेवरायेण/NS सह/AUP आसीत्/KP ।/PUNC अतः/AVK विजयपरम्पराम्/NP सः/SN प्राप्तवान्/KN इति/AUD अपि/AVK वक्तुम्/KKS शक्यते/KP ।/PUNC विवाहः/NP गजपतिराजानाम्/NP पराभवम्/NV जातः/KN ।/PUNC तथापि/AVK महामात्यः/NV तिम्मरुसुः/NS तेन/SN न/AN सन्तुष्टः/KN आसीत्/KP ।/PUNC सः/SN एकान्ते/KV श्रीकृष्णदेवरायम्/NS मिलित्वा/KKS उक्तवान्/KN गजपतीनाम्/NP सैन्यम्/NP महत्/NV वर्तते/KP ।/PUNC तस्य/SN सैन्यस्य/NP साहाय्येन/NP अस्माकम्/SN साम्राज्यवृद्धिः/NP भवितुम्/KKS अर्हति/KP इति/AUD ।/PUNC तदा/A श्रीकृष्णदेवरायः/NS तस्य/SN अभिप्रायम्/NP अज्ञात्वा/KKS उक्तवान्/KN -/PUNC अमात्य/NP अहम्/SN अपि/AVK तत्/SN एव/INTF अभिलषामि/KP ।/PUNC परन्तु/AVK तत्/SNV कथम्/NP सम्भवेत्/KP इति/AUD ।/PUNC तदा/A महामात्यः/NP मन्दहासेन/NV सह/AUP उक्तवान्/KN  -/PUNC गजपतीकन्यया/NV जगन्मोहिन्या/NS सह/AUP भवतः/SN विवाहः/NP भवतु/KP ।/PUNC अहम्/SN तादृशम्/SNV यत्नम्/NP करोमि/KP इति/AUD उक्तम्/NP श्रुत्वा/KKS श्रीकृष्णदेवरायः/NS तस्य/SN दूरदृष्टिम्/NP बहु/NV अभिनन्दितवान्/KN ।/PUNC महामात्यस्य/NP प्रयत्नानाम्/NP कारणेन/NP गजपतिराजाः/NP अपि/AVK अतीव/A प्रभाविताः/KN भूत्वा/KKS कन्याम्/NP श्रीकृष्णदेवरायाय/NS दातुम्/KKS संसिद्धताम्/KP तदा/A व्यक्ताम्/NP कृतवन्तः/KN ।/PUNC महता/NV वैभवेन/NP श्रीकृष्णदेवरायस्य/NS विवाहः/NP गजपतिकन्यया/NV जगन्मोहिन्या/NS सह/AUP अभवत्/KP ।/PUNC महान्/NV योद्धा/NP श्रीकृष्णदेवरायः/NS स्वयम्/SN महान्/NV योद्धा/NP आसीत्/KP ।/PUNC सर्वत्र/A युद्धेषु/NP सः/SN स्वयम्/SN एव/INTF सैन्यम्/NP विजयस्य/NP कृते/KN अग्रे/A नयति/KP स्म/A ।/PUNC क्रिस्तोः/AB परम्/SN 1520/PUNC तमे/NV वर्षे/NP सः/SN रायचूरदुर्गस्य/NS आक्रमणार्थम्/NP प्रस्थितः/KN ।/PUNC पाश्चात्यानाम्/NV इतिहासकाराणाम्/NP मतेन/NP सः/SN महता/NV सैन्येन/NP प्रस्थितः/KN अभवत्/KP इति/AUD ज्ञायते/KP ।/PUNC तस्य/SN सैन्ये/NP 7,36,000/PUNC सङ्ख्यकाः/NV सैनिकाः/NP 12,000/PUNC सङ्ख्यकाः/NV अश्वाः/NP 500/PUNC सङ्ख्यकाः/NV गजाः/NP च/AVK आसन्/KP ।/PUNC सैनिकानाम्/NP कृते/KN अश्वानाम्/NP गजानाम्/NP च/APY कृते/KN जलवाहकाः/NP अन्नवाहकाः/NP च/APY 12,000/PUNC सङ्ख्यकाः/NV जनाः/NP आसन्/KP ।/PUNC वस्तुतः/AVK यत्र/AVK एतत्/SNV सैन्यम्/NP चलति/KP स्म/A तत्र/AVK सैन्यवासार्थम्/NP एकम्/NV नगरम्/NP एव/INTF निर्मितम्/KN भवति/KP स्म/A ।/PUNC रायदुर्गस्य/NS आक्रमणम्/NP सुशक्यम्/KNV न/AN आसीत्/KP ।/PUNC मासत्रयम्/NV गतम्/KN तथापि/AVK रायदुर्गस्य/NS समीपम्/NP गन्तुम्/KKS एव/INTF न/AN शक्ताः/KN अभवन्/KP विजयनगरस्य/NS सैनिकाः/NP ।/PUNC तदा/A विजापुरतः/NS इस्माईलआदिलशाहा/NS महता/NV सैन्येन/NP समागतः/KN आसीत्/KP ।/PUNC तस्य/SN सैन्यम्/NP लक्षाधिकसैनिकाः/NV आसन्/KP ।/PUNC तेषाम्/SNV आगमनेन/NP विजयनगरस्य/NS सैनिकेषु/NP विश्वासः/NP नष्टः/KN अभवत्/KP ।/PUNC ते/SN कान्दिशीकाः/NP अभवन्/KP ।/PUNC तथा/AVK पलायनम्/NP कुर्वन्ति/KP  स्वसैनिकाः/NP इति/AUD ज्ञात्वा/KKS श्रीकृष्णदेवरायः/NS स्वयम्/SNV तेषाम्/SN मध्ये/NP स्थितः/KN तान्/SN उद्बोधितवान्/KN ।/PUNC अस्माकम्/SN जयो/NP वा/AVK पराजयो/NP वा/AVK अस्माकम्/SN एव/INTF हस्तयोः/NP अस्ति/KP ।/PUNC अतः/AVK धैर्येण/NV वयम्/SNV युद्धम्/NP कुर्मः/KP चेत्/AVK सर्वथा/A राज्यलक्ष्मीः/NP अस्माकम्/SN एव/INTF भविष्यति/KP इति/AUD सः/SN उच्चैः/KV कथितवान्/KN ।/PUNC तत्/SN श्रुत्वा/KKS सर्वे/SN सैनिकाः/NP भयम्/NV त्यक्त्वा/KKS स्वविजयम्/NP एव/INTF मनसि/NP निधाय/KKS प्रत्यागताः/KN ।/PUNC तदनन्तरम्/AVK घोरम्/NV युद्धम्/NP प्रवृत्तम्/KN ।/PUNC विजयनगरसैन्यस्य/NS 16,000/PUNC सैनिकाः/NP मारिताः/KN ।/PUNC परन्तु/AVK मुस्लिमसैन्यस्य/NP बहवः/NV सैनिकाः/NP ,/PUNC अश्वाः/NP ,/PUNC गजाः/NP च/AVK विजयनगरसैन्यस्य/NS वशे/NP आगताः/KN ।/PUNC तथा/AVK महान्/NV विजयः/NP सम्प्राप्तः/KN अभवत्/KP ।/PUNC एतेन/SNV अनुभवेन/NP इस्माईलआदिलशाहः/NS अतीव/A भीतः/KN अभवत्/KP ।/PUNC तदनन्तरकाले/NP श्रीकृष्णदेवरायः/NS यदा/A पुनः/A आक्रमणाय/NP एक/SMKY एव/INTF प्रस्थितः/KN तदा/A ताम्/SNV वार्ताम्/NP श्रुत्वा/KKS एव/INTF सः/SN मुस्लिमसेनानायकः/NP भीत्वा/KKS शुनकवत्/NP पलायितः/KN अभवत्/KP ।/PUNC एवम्/AUD कृष्णदेवरायस्य/NS नाम/NP अपि/AVK शत्रून्/NP स्वेदयितुम्/KKS पर्याप्तम्/KN अभवत्/KP ।/PUNC परिपालनकौशलम्/NP कृष्णदेवरायस्य/NS परिपालनकौशलस्य/NP इतिहासकारैः/NP अपि/AVK महती/KNV प्रशंसा/NP कृता/KN ।/PUNC शत्रुराजेभ्यः/NP स्वराज्यरक्षणम्/NP ,/PUNC स्वप्रजानाम्/NP सुरक्षा/NP ,/PUNC सम्पत्तिः/NP ,/PUNC विद्या/NP ,/PUNC कला/NP ,/PUNC कृषिः/NP ,/PUNC स्वास्थ्यम्/NP इत्यादिषु/AUD अनेकेषु/NV विषयेषु/NP कृष्णदेवरायः/NS नवीनान्/NV विचारान्/NP कृत्वा/KKS विजयनगरम्/NS अग्रगामि/NV राज्यम्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC स्वराजधानीम्/NP सर्वथा/A अभेद्याम्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC पौराणाम्/NP सुखवासार्थम्/NP तत्र/A आरामादिनिर्माणम्/KN कारितवान्/KN ।/PUNC सर्वत्र/A तडागानाम्/NP ,/PUNC मन्दिराणाम्/NP निर्माणम्/KN कारितवान्/KN ।/PUNC युद्धसमये/NP उपयोगार्थम्/NP मलयकूटनामकम्/NS राजमन्दिरम्/NP एकम्/NV च/AVK सुन्दररूपेण/NV निर्मापितवान्/KN ।/PUNC सर्वत्र/A कृषिकार्यार्थम्/NP पेयजलार्थम्/NP च/APY बहून्/NV जलमार्गान्/NP कुल्यानि/NP च/APY निर्मापितवान्/KN ।/PUNC तस्य/SN एव/INTF गुरुः/NV व्यासरायः/NS सप्तशताधिकग्रामेषु/NP हनुमन्मन्दिराणि/NS निर्माप्य/KKS भक्तिमार्गम्/NP विस्तारितवान्/KN ।/PUNC जनेषु/NP शान्तिः/NP निर्भयता/KN च/APY प्रतिष्ठापिते/KP ।/PUNC एवम्/AUD श्रूयते/KP यत्/SN विजयनगरस्य/NS आपणेषु/NP अपि/AVK रत्नानि/NP वज्राणि/NP च/APY विक्रयणार्थम्/NP स्थाप्यन्ते/KP स्म/A इति/AUD ।/PUNC अपराधः/KN भवति/KP चेत्/AVK तस्य/SN अपराधिनः/NP हस्तच्छेदः/NP पादच्छेदः/NP वा/APY दण्डरूपेण/NP विधीयते/KP स्म/A ।/PUNC अतः/AVK प्राणभीत्या/KKS च/AVK बहवः/NV दुष्कृत्यात्/NV भयम्/NP प्राप्नुवन्ति/KN स्म/A ।/PUNC 
साहित्यपोषणम्/NP
साहित्यसङ्गीतकलाविहीनः/NP साक्षात्/NV पशुः/NP पुच्छविषाणहीनः/NV इति/AUD खलु/A सुभाषितम्/KN ।/PUNC यः/SN मानवः/NP सङ्गीतम्/NP साहित्यम्/NP वा/APY न/AN जानाति/KP आस्वादम्/NP वा/AVK न/AN प्राप्नोति/KP सः/SN पशुः/NP एव/INTF ।/PUNC एतावान्/SNV एव/INTF भेदः/NP अस्य/SN मनुजस्य/NP पशोः/NP च/APY मध्ये/NP भवति/KP यत्/SN पशोः/NP पुच्छम्/NP विषाणद्वयम्/NV च/APY भवति/KP ।/PUNC अस्य/SNV मनुजस्य/NP तावत्/A तानि/SN न/AN भवन्ति/KP इति/AUD अस्य/SN सुभाषितस्य/NP सारः/KN ।/PUNC भारतीये/NV इतिहासे/NP बहूनाम्/NV महाराजानाम्/NP उल्लेखः/KN वर्तते/KP ये/SN स्वस्य/SN जीवने/NP सङ्गीतसाहित्यादि/NP कलानामध्ययनम्/NP कृत्वा/KKS तदनन्तरम्/AVK राज्ये/NP सर्वत्र/A तासाम्/SNV कलानाम्/NP प्रचारम्/NP कृतवन्तः/KN इति/AUD ।/PUNC एतावत्/ASD एव/INTF न/AN ,/PUNC योग्याः/NV दरिद्राः/NV वा/APY कलाकाराः/NP भवन्ति/KP चेत्/AVK तेषाम्/SNV पोषणम्/NP अपि/AVK राजानः/NP एव/INTF पश्यन्ति/KP स्म/A ।/PUNC श्रीकृष्णदेवरायस्य/NS अपि/AVK जीवने/NP सङ्गीतसाहित्ययोः/NP स्थानम्/NP विद्यादीनाम्/NP इव/ASD महत्/NV आसीत्/KP ।/PUNC भिन्नप्रदेशेभ्यः/NP बहवः/NV कवयः/NP ,/PUNC पण्डिताः/NP ,/PUNC मल्लाः/NP कलाकाराः/NP च/AVK प्रतिदिनम्/NP विजयनगरराजधानीम्/NP प्रति/AUP आगच्छन्ति/KP स्म/A ।/PUNC राजा/NP अपि/AVK तेषाम्/SNV यथोचितम्/NV सत्कारादिकम्/NP कृत्वा/KKS सम्माननम्/NP करोति/KP स्म/A ।/PUNC श्रीकृष्णदेवरायः/NS स्वयम्/SN महान्/NV कविः/NP पण्डितः/NP च/APY आसीत्/KP ।/PUNC सः/SN जाम्बवतीपरिणयनामकम्/NS नाटकम्/NP एकम्/NV रचितवान्/KN ।/PUNC राजधान्याम्/NP तस्य/SN प्रयोगम्/NP अपि/AVK कारितवान्/KN आसीत्/KP ।/PUNC मदालसचरित्रम्/NS ,/PUNC रसमञ्जरी/NS इति/AUD ग्रन्थद्वयम्/NV सः/SN रचितवान्/KN आसीत्/KP ।/PUNC तस्य/SN कृतिषु/NP महत्वपूर्णम्/NS वर्तते/KP तस्य/SN आमुक्तमाल्यदा/NS इति/AUD प्रसिद्धम्/NV तेलुगुभाषायाम्/NP प्रबन्धकाव्यम्/NP ।/PUNC तत्र/A कृष्णदेवरायस्य/NS कवित्वशक्तिः/NP सर्वत्र/A परिस्फुरितः/KN इति/AUD पण्डितानाम्/NP अभिप्रायः/NP ।/PUNC
व्यासरायस्वामिना/NP पूर्वम्/SNV प्रतिष्ठापितम्/NP विद्यालयम्/NP क्रमेण/NP महतः/NV विश्वविद्यालयस्य/NP रूपेण/NP परिवर्त्य/KKS तत्र/A शास्त्राध्ययनस्य/NP कृते/KN अवकाशम्/NP कल्पितवान्/KN श्रीकृष्णदेवरायः/NS ।/PUNC भिन्नप्रान्तेभ्यः/NP महापण्डिताः/NP शास्त्राणि/NP पाठयितुम्/KKS तत्र/A आहूताः/KN अभवन्/KP ।/PUNC तेषाम्/SNV कृते/KN उत्तमव्यवस्थाः/NP कल्पयित्वा/KKS शास्त्रज्ञानम्/NP सर्वत्र/A प्रसारयितुम्/KKS बीजावापम्/NP कृतवान्/KN श्रीकृष्णदेवरायः/NS ।/PUNC एवम्/AUD सर्वथा/A ऐश्वर्येण/NP ,/PUNC शान्त्या/NP ,/PUNC कलासम्पदा/NP  च/AVK  विलसितम्/KN आसीत्/KP विजयनगरसाम्राज्यम्/NS ।/PUNC सर्वेषु/SNV विषयेषु/NP तस्य/SN विजयस्य/NV कारणम्/NP तस्य/SN महामात्यः/NV तिम्मरुसुः/NS एव/INTF ।/PUNC अष्टदिग्गजाः/NP श्रीकृष्णदेवरायस्य/NS आस्थाने/NP ये/SN महाकवयः/NP आसन्/KP तेषु/SN अष्टौ/NV अतीव/A प्रसिद्धाः/KN ।/PUNC अल्लसानिपेद्दनः/NS ,/PUNC नन्दीतिम्मनः/NS ,/PUNC धूर्जटिः/NS ,/PUNC रामभद्रः/NS ,/PUNC पिङ्गलसूरनः/NS ,/PUNC तेनालिरामकृष्णः/NS ,/PUNC ताल्लपाकपेदतिरुमलार्थः/NS ,/PUNC मल्लकविः/NS च/AVK अष्टदिग्गजरूपेण/NP प्रसिद्धाः/KN ।/PUNC ते/SN बहूनि/NV महाकाव्यानि/NP लिखित्वा/KKS स्वकाव्यप्रतिभाम्/NP जगति/NP व्यापितवन्तः/KN ।/PUNC श्रीकृष्णदेवरायस्य/NS आस्थाने/NP महान्/NV सङ्गीतपण्डितः/NV लक्ष्मीनारायणः/NS ,/PUNC शास्त्रपण्डितौ/NV लक्ष्मीधरौ/NS ,/PUNC दिवाकरः/NS च/AVK ,/PUNC ईश्वरदीक्षितः/NS इत्यादयः/AUD आसन्/KP ।/PUNC अल्लसानिपेद्दनस्य/NS कवित्वशक्त्या/NP अतीव/A प्रभावितः/KN श्रीकृष्णदेवरायः/NS आदरेण/NV पेद्दनामात्यम्/NS एकस्याम्/NV शिबिकायाम्/NP उपावेश्य/KKS स्वयम्/SNV ताम्/SN शिबिकाम्/NP ऊढवान्/KN इति/AUD श्रुत्वा/KKS एव/INTF तस्य/SN पण्डितनिष्ठा/NP अवगन्तुम्/KKS शक्यते/KP ।/PUNC उपसंहारः/KN एतादृशः/SNV महान्/NV चक्रवर्ती/NV श्रीकृष्णदेवरायः/NS ऐश्वर्यम्/NP राजभोगम्/NP च/APY अनुभूतवान्/KN ।/PUNC अन्तिमदिनेषु/NP महामात्यस्य/NV तिम्मरुसोः/NS विधेयतायाः/NV विषये/NP श्रीकृष्णदेवरायस्य/NS मनसि/NP शङ्का/NP उत्पादिता/KN अभवत्/KP शत्रुभिः/NP ।/PUNC तिम्मरुसोः/NS विषये/NP विचारणम्/NP अपि/AVK अकारयित्वा/KKS तस्य/SN नेत्रोत्पाटनम्/NP आदिष्टवान्/KN श्रीकृष्णदेवरायः/NS ।/PUNC अतिकोपेन/NV अनुचितम्/KN एव/INTF आदिष्टवान्/KN राजा/NP इति/AUD सर्वे/SN भावितवन्तः/KN ।/PUNC तदनन्तरम्/AVK स्वकार्याणि/NP कुर्वतः/KP अपि/AVK कृष्णदेवरायस्य/NS मनःभिन्नम्/NP इव/ASD अभवत्/KP ।/PUNC जीवने/NP रुचिः/NP नष्टा/KN अभवत्/KP ।/PUNC क्रमेण/NP तस्य/SN उदररोगः/NP वर्धितः/KN अभवत्/KP ।/PUNC तस्य/SN वेदना/NP हृदयवेदनया/NP सह/AUP द्विगुणिता/KNV अभवत्/KP ।/PUNC तया/SN असह्यवेदनया/NP एव/INTF सः/SN क्रिस्तोः/AB परम्/SN 1529/PUNC तमे/NV वर्षे/NP दिवङ्गतः/KN अभवत्/KP ।/PUNC दक्षिणभारतस्य/NS साम्राज्यानाम्/NP इतिहासे/NP श्रीकृष्णदेवरायस्य/NS नाम/NP सुवर्णाक्षरैः/NV लेखनीयम्KN एव/INTF भवति/KP ।/PUNC विंशतिवर्षाणाम्/NV अल्पावधौ/NP सः/SN पराक्रमी/NV महासाम्राज्यम्/NP प्रतिष्ठाप्य/KKS स्वसाम्राज्ये/NP सर्वथा/A अनेकेषु/NV विषयेषु/NP दर्शयित्वा/KKS स्थिरम्/NP नाम/NP प्राप्तवान्/KN श्रीकृष्णदेवरायः/NS यथार्थरूपेण/NP भारतमातुः/NS प्रियपुत्रः/NP ।/PUNC
-----------------------------------------------------
</text >  

